Lời khuyên từ chuyên gia : Làm gì để không trở thành nạn nhân của lừa đảo trên mạng xã hội ?

Trong thời đại số, mạng xã hội như Facebook, Zalo, TikTok, Instagram… đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của hàng triệu người. Tuy nhiên, bên cạnh những tiện ích to lớn, mạng xã hội cũng là mảnh đất màu mỡ cho những kẻ lừa đảo công nghệ cao.Theo thống kê từ các cơ quan chức năng, hơn 60% vụ lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam trong năm 2024 diễn ra thông qua mạng xã hội – một con số đáng báo động. Trước tình hình này, chúng tôi đã tham khảo ý kiến của các chuyên gia an ninh mạng và truyền thông số để mang đến cho bạn những lời khuyên thiết thực nhất nhằm tự bảo vệ mình và người thân.

1. Đừng nên tin tất cả những gì bạn thấy trên mạng xã hội: 

“Mạng xã hội là nơi mọi thứ đều có thể được dàn dựng. Từ hình ảnh, danh tính cho đến lời nói – tất cả đều có thể là giả.” - Nguyễn Thái Bảo, chuyên gia an ninh mạng tại Trung tâm Giám sát An toàn Không gian mạng quốc gia (NCSC)

Ngày nay, việc tạo ra một tài khoản mạng xã hội với ảnh đại diện đẹp, thông tin cá nhân hợp lý, tương tác sôi nổi không còn là điều khó khăn – kể cả với kẻ lừa đảo. Vậy nên trước khi tin tưởng, chuyển tiền hoặc tiết lộ thông tin cá nhân cho bất kỳ ai trên mạng thì nên kiểm tra chéo danh tính, gặp mặt trò chuyện trực tiếp hoặc gọi video nếu cảm thấy cần thiết

2. Luôn nghi ngờ những “Cơ hội kiếm tiền dễ dàng:

“Không có hình thức làm giàu nhanh chóng nào lại rủ rê bạn qua tin nhắn Messenger.” -– Trần Khánh Linh, chuyên gia tài chính cá nhân, giảng viên ĐH Kinh tế TP.HCM

Từ “đầu tư lãi cao”, “việc nhẹ lương cao tại nhà”, đến “đặt đơn hàng ảo nhận hoa hồng”... Các chuyên gia khẳng định đây là cạm bẫy tài chính được ngụy trang rất tinh vi trên mạng xã hội.Nếu ai đó nhắn tin mời gọi bạn đầu tư, tuyển dụng, hoặc cam kết lợi nhuận cao – hãy tự hỏi: Tại sao họ lại chọn mình?Và nếu câu trả lời không rõ ràng, hãy từ chối.

3. Bảo mật tài khoản mạnh hơn - tự cứu mình trước khi bị hại

“Họ không tấn công bạn – họ dùng chính bạn để tấn công người thân của bạn.” - – Phạm Anh Dũng, chuyên gia bảo mật độc lập

Rất nhiều nạn nhân không bị lừa trực tiếp, nhưng bị chiếm đoạt tài khoản mạng xã hội, sau đó kẻ gian dùng chính tài khoản đó để đi lừa người khác.Nên kích hoạt bảo mật 2 lớp cho tất cả các tài khoản, không nên dùng chung mật khẩu cho nhiều nền tảng, định kỳ kiểm tra thiết bị đăng nhập và ứng dụng có quyền truy cập tài khoản

4. Không chuyển tiền – Không gửi mã OTP – Không bấm vào link lạ“Lừa đảo không còn là trò trộm vặt – nó là công nghệ, là tổ chức, và đôi khi là... tâm lý học.” – TS. Đặng Thị Hòa, chuyên gia truyền thông sốĐây là quy tắc sống còn trong kỷ nguyên số. Dù người nhắn tin là bạn cũ, người thân, hay thậm chí... “chính bạn trong tương lai” (!), tuyệt đối không thực hiện giao dịch tài chính khi chưa xác minh chính xác danh tính.Nếu có người yêu cầu bạn chuyển tiền, cung cấp mã OTP, ảnh CCCD… hãy gọi điện xác minh trực tiếp. Đừng để sự vội vàng khiến bạn “mất cả chì lẫn chài”.

5. Chia sẻ cảnh báo – Bảo vệ không chỉ cho mình mà còn cho người khác“Lừa đảo mạng không chỉ là tội phạm, mà là một căn bệnh xã hội cần được nói ra để chữa lành.” - – Nguyễn Minh Quân, nhà báo điều tra, chuyên theo dõi tội phạm công nghệ cao

Một trong những sai lầm phổ biến là xấu hổ khi bị lừa và giữ im lặng. Điều này khiến kẻ gian tiếp tục hoạt động mà không bị phát hiện. Nếu bạn từng bị lừa, hãy báo cáo với cơ quan chức năng hoặc các nền tảng mạng xã hội để khóa tài khoản giả mạo.

Lừa đảo trên mạng xã hội không còn là chuyện của “ai đó” – nó đang len lỏi vào từng tin nhắn, cuộc gọi, bài đăng mỗi ngày. Tự bảo vệ mình và cảnh báo cho cộng đồng chính là cách tốt nhất để ngăn chặn tội phạm số.

Nếu bạn thấy bài viết này hữu ích, đừng ngần ngại chia sẻ lên mạng xã hội, gửi vào nhóm gia đình, công ty hoặc lớp học – có thể chỉ một hành động nhỏ của bạn sẽ giúp ai đó tránh khỏi một cú lừa đau đớn.